تابوی زبانی و حذف فعل مرکب «زن کردن» از زبان فارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
چکیده
زبان بازتابی از ارزش‌ها، باورها و ساختارهای اجتماعی است و یکی از مهم‌ترین مصادیقش پدیده «تابوی زبانی» است. تابوی زبانی باعث می‌شود برخی واژه‌ها و اصطلاحات دارای صورت یا مفهوم ناخوشایند یا غیرمؤدبانه از زبان حذف شوند. پژوهش حاضر با هدف پاسخ به این پرسش شکل گرفته که فعل مرکب «زن کردن» و گونه‌های آن چرا و چگونه از رواج افتاده و در زبان فارسی و گویش‌های ایرانی نو تغییر کرده است. فعل مرکب «زن کردن»، به معنی «ازدواج با زن»، دوشادوش فعل «شوی/شوهر کردن» در فارسی میانه و فارسی نو استعمال می‌شده است. به تدریج، این عبارت با فعل‌های مرکب دیگری مانند «زن ستاندن» و «زن گرفتن» جایگزین شده است. فعل مرکب «زن کردن» در برخی گویش‌های ایرانی نو کماکان به کار می‌رود و در بسیاری از گویش‌های دیگر جایش را به صورت‌های موازی داده است. دلیل این حذف زبانی، وجود تابوی زبانی است؛ فعل «کردن» در زبان فارسی معنایی ثانویه (انجام رابطه جنسی از طرف جنس مذکر) گرفته است که کاربردش را در بسیاری از بافت‌ها محدود می‌کند. در این پژوهش، نخست سیر تطور این عبارت از فارسی میانه به فارسی نو و تخمین زمان حذف آن از فارسی پرداخته و سپس وضعیت این فعل در گویش‌های ایرانی نو بررسی شده است. روش گردآوری داده‌ها به صورت کتابخانه‌ای و شواهدی از «زن کردن» و گونه‌های آن از متون فارسی میانه، فارسی نو و گویش‌های ایرانی استخراج شده است. سپس نشان داده شده است که چرا و چگونه عملکرد تابوی زبانی باعث حذف یک همکرد پرکاربرد افعال مرکب، به دلیل تضمن معنای جنسی در همنشینی با واژه «زن»، شده است. در نهایت نیز پیشنهاد شده این فعل و گونه‌های آن در فرهنگ‌های جدید فارسی ثبت شوند و همچنین پیشنهادی برای تصحیح مواضعی از متون فارسی میانه داده شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Linguistic Taboo and Elision of the Compound Verb "zan kardan" in the Persian Language

نویسنده English

Ali Mazari
Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده English

Language is a reflection of social values, beliefs, and structures. One of its most important examples is the phenomenon of “linguistic taboo.” Linguistic taboo causes some words and expressions that have an unpleasant or impolite form or meaning to be eliminated from the language. Focusing on the compound verb “zan kardan” in Persian, the present study attempts to show how the functioning of linguistic taboo has led to the gradual elimination of this verb from Persian and Iranian dialects. The compound verb “zan kardan,” meaning “to marry a woman,” was widely used in Middle Persian and New Persian. Gradually, this expression was replaced by other compound verbs such as “zan setândan” and “zan gereftan,”. On the other hand, the verb “zan kardan” is still used in some new Iranian dialects and has been replaced by parallel forms in many other dialects. The reason for this linguistic deletion is the existence of a linguistic taboo; the verb “kardan” in New Persian has taken on a secondary meaning (sexual intercourse by males) that limits its use in many contexts. In this study, we first examine the evolution of this phrase from Middle Persian to New Persian and estimate the time of its deletion from Persian, and then examine its status in New Iranian dialects. Then, we show why and how the operation of linguistic taboo has led to the deletion of a widely used compound verb combination due to its sexual connotation in association with the word “woman.”

کلیدواژه‌ها English

Lexical Deletion
Linguistic Taboo
Modern Persian
Modern Iranian Dialects
Middle Persian