دلایلی چند بر توارث گویش بهدینی از صورت جنوبی فارسی میانه ساسانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
فریبا ناصری
دانشجوی دکتری، رشته فرهنگ و زبان‌های باستانی ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
چکیده
در دوره ساسانیان زبان­ها و گویش­های متعددی در نواحی وسیعی از ایران وجود داشت، اما زبان رسمی این سلسله که آن را «فارسی میانه ساسانی» می­خوانیم مسلماً خود زیر شاخه­ هایی یافته است به ویژه که به دو شاخه اصلی­تر در شمال(دری) و جنوب (پهلوی) منشعب شده است. شاخه جنوبی فارسی میانه ساسانی خود نیز در اواخر دوره ساسانی و قرون اولیه اسلام به گونه­ هایی متفاوت  تقسیم شد. آثار مکتوب زردشتی(به خط اصطلاحاً پهلوی) در قرون اولیه اسلامی را می ­توان- به دلیل ویژگی­های مشابه - وارث همین گونه زبانی دانست و آثار زبانی این گونه را که به پهلوی به کتابت درآمده است، می­توان امروزه در گویش رایج بهدینان یزد و کرمان مشاهده کرد. هدف نوشتار پیش رو همانا آوردن شواهدی چند در زمینه آواشناسی، واژگان و ساختار از دو گویش بهدینان کرمان و یزد و قیاس و تقابل آن دو با صورت جنوبی فارسی میانه ساسانی است. از این مقایسه می­ توان نتیجه گرفت که گویش بهدینان، دنباله زبان فارسی میانه ساسانی در جنوب است که طی 3-4 سده پس از اسلام آثاری از آن به خط رایج آن دوره( پهلوی) نگاشته و گردآوری شده است.    

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Some Reason Supporting the Heredity of Behdīnān Dialect's from Southern Sasanian Middle Persian Language

نویسنده English

Fariba Naseri
چکیده English

There had been numerous languages and dialects all over Sassanian territory among which, the formal one, so called Sassanian middle Persian, had been supposedly divided to sub-categories. Of these, two are recognized as major versions, one in north (Dari) and the other, in south (Pahlavi). The southern Sassanian middle Persian version was divided to some other varieties in turn. Zoroastrian scripts (written in Pahlavi, as it is called generally) in primary Islamic period are possible to be considered as Southern form successor, for the sake of similar features. The spoken form of this version (in southern era, under Sassanid), which has been used in Zoroastrian writings afterwards, is apparently recognizable in Yazd and Kerman Behdīnān’s dialect nowadays. This article is to discuss the phonology, terminology and structural reasons from Yazd and Kerman Behdīnān’s dialect meanwhile comparing and contrasting against Southern Sassanian middle Persian Language. This leads to the conclusion that today’s Behdīnān’s dialect is the successor of Southern version of Sassanian middle Persian Language, which has been written in so-called Pahlavi script during 3-4 centuries after Islam.

کلیدواژه‌ها English

Yazd and Kerman Behdīnān’s dialect
Sassanian middle Persian Language
Zoroastrian Writings
Pahlavi script
- ابوالقاسمی، محسن(1373). تاریخ زبان فارسی، تهران: انتشارات سمت.
- ابوالقاسمی، محسن(1381). دستور تاریخی زبان فارسی، تهران: انتشارات سمت.
- اسماعیل­پور، ابوالقاسم(1386). سروده­های روشنایی، تهران: انتشارات اسطوره.
- اشیدری، مهربان(1382). فرهنگ واژه و زمان واژه­های گویش زرتشتیان کرمان.
- آموزگار، ژاله و احمد تفضلی(1380). زبان پهلوی، ادبیات و دستور آن، تهران: انتشارات معین.
- باقری، مهری(1375). تاریخ زبان فارسی، تهران: نشر قطره
- بهار، محمد تقی(1382). سبک شناسی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
- تفضلی، احمد(1376). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، تهران: انتشارات سخن.
- چوکسی، جمشید(1381). ستیز و سازش، زرتشتیان مغلوب و مسلمانان غالب در جامعه  ایران نخستین سده­های اسلامی، ترجمه نادر میر سعیدی، تهران: انتشارات ققنوس.
- صادقی، علی اشرف(1357). تکوین زبان فارسی، دانشگاه آزاد ایران.
- صفا، ذبیح اله(1377). مختصری در تاریخ تحول نظم و نثر پارسی، تهران: انتشارات ققنوس.
- عریان، سعید(1382). متن های پهلوی(گرداوریده جاماسپ جی دستور منوچهر جی جاماسپ اسانا)، سازمان میراث فرهنگی کشور.
- لازار،ژیلبر(1384). شکل گیری زبان فارسی، ترجمه  مهستی بحرینی، تهران: انتشارات هرمس.
- مزداپور،کتایون(1385). گویش بهدینان شهر یزد، تهران:  پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- مکنزی، د.ن(1373). فرهنگ کوچک زبان پهلوی، ترجمه مهشید میرفخرایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- ناتل خانلری، پرویز(1377). تاریخ زبان فارسی، تهران: انتشارات فردوس.
- ناصری کوهبنانی، فریبا(1388). گویش بهدینان کرمان، کرمان: سازمان میراث فرهنگی.
- نیبرگ، هنریک س.(1381). دستورنامه پهلوی(ج.2)، شرح واژگان و دستور زبان، تهران: انتشارات اساطیر.
- Frye, Richard, “History of the Persian Language in the East (Central Asia) “, www.richardfrye.org
- Reichelt, H.(1911). Avesta Reader,Berlin.
- Sims-Williams, N.(1996). “EASTERN IRANIAN LANGUAGES”,  Encyclopedia Iranica, ,  Vol. VII, Fasc. 6, pp. 649-652.
- Windfuhr(1990).”Behdinan dialect”, Encyclopedia IranicaVolume,IV,p.105 also available at www.iranica.com.